Cephede gölge: süs değil, iklim aracı

Son yirmi yılda kentlerimiz tamamen cam cepheli binalarla doldu. Cam, şeffaflık ve hafiflik vaat eder; ama güneşli bir iklimde gölgesiz bir cam cephe, binayı bir sera hâline getirir. Sonuç, yılın büyük bölümünde tam kapasite çalışan iklimlendirme sistemleri ve gün boyu kapalı tutulan perdelerdir. Şeffaf olması için tasarlanan cephe, kullanıcı tarafından kapatılır.

Gölge, cephenin dışında çözüldüğünde en etkilidir. Güneş ışığı camdan geçtikten sonra içeride ısıya dönüşür ve perde bunu ancak kısmen engelleyebilir. Dış gölgeleme elemanları ise ışığı cama ulaşmadan keser. Bu yüzden saçaklar, balkonlar, düşey lameller ve kepenkler, iklim dostu bir yapının en temel araçlarıdır. Üstelik bir binaya derinlik, ritim ve karakter de verirler.

Her cephe yönü farklı bir gölge ister. Güneyde yatay elemanlar en iyisidir: yaz güneşi yüksektir ve kısa bir saçak onu kolayca keser, kış güneşi ise alçaktır ve içeri girer. Doğu ve batıda güneş alçak açıyla gelir; yatay saçaklar burada işe yaramaz, düşey lameller ya da hareketli kepenkler gerekir. Kuzey cephesi ise gölgeye en az ihtiyaç duyan, çalışma için en iyi ışığı alan yüzdür.

Liman Konutları’nın batı cephesinde, 2,4 metre derinliğindeki balkonlar hem gölge hem de yaşam alanı oluyor. Levent Ofis’in mavi cam cephesinde ise ince beyaz düşey hatlar, alçak açıyla gelen sabah ve akşam güneşini kesen bir gölge filtresi gibi çalışıyor. Şifa Kliniği’nde alüminyum güneş kırıcıların açısını her cephe için ayrı hesapladık; muayene odaları doğrudan güneş almıyor ama gökyüzünü görüyor. Aynı ilke, üç farklı yanıt.

Gölgeleme elemanlarını tasarlarken yalnızca güneş açılarını değil, içeriden bakışı da düşünüyoruz. Bir lamel dizisi dışarıdan zarif görünebilir ama içeriden manzarayı parçalara bölebilir. Bu yüzden lamellerin aralığını, derinliğini ve göz hizasındaki konumunu maketlerle ve içeriden çekilmiş simülasyonlarla deniyoruz. İyi bir gölge, içeride fark edilmez; yalnızca serinliği hissedilir.