Sesin mimarisi: iç mekânda akustik konfor

Bir mekânı ilk kez gördüğümüzde ona gözümüzle karar veririz; ama orada bir saat geçirdikten sonra kulağımızla değerlendiririz. Güzel bir restoranda karşınızdakini duyamıyorsanız, ya da açık ofiste her telefon konuşması masanıza kadar geliyorsa, mekânın ışığı ve malzemesi ne kadar iyi olursa olsun deneyim bozulur. İç mimaride akustik, çoğu zaman sorun ortaya çıktıktan sonra hatırlanır; oysa en etkili ve en ucuz çözümler tasarımın ilk gününde verilir.

Akustikte temel kavram yankılanma süresidir: bir ses kesildikten sonra mekânda 60 desibel azalana kadar geçen süre. Sert yüzeylerle çevrili büyük bir hacimde bu süre iki üç saniyeye çıkabilir; konuşmalar birbirine karışır ve herkes daha yüksek sesle konuşmaya başlar. Restoranlarda bu etkiye "kokteyl partisi etkisi" denir. Hedefimiz, mekânın kullanımına göre yankılanma süresini bir saniyenin altına çekmek; konuşma için ideal olan da genellikle bu aralık.

Bakır Mutfak’ta açık mutfağı mekânın ortasına aldığımızda bu sorunla doğrudan yüzleştik: ateş, buhar, tencere sesi ve 90 kişilik bir salon. Çözüm tek bir malzemede değil, katmanlarda yattı. Davlumbazın içine emici paneller gizledik, eski tuğla duvarların dokusunu koruduk çünkü düzensiz yüzey sesi dağıtıyordu, sedirleri yumuşak döşemeli yaptık ve masaların altına keçe yerleştirdik. Ölçümlerde yankılanma süresi dolu salonda 0,7 saniyeye indi.

Açık ofislerde sorun farklıdır: burada mesele yankılanmadan çok konuşmanın anlaşılabilirliğidir. İnsan beyni anlamlı konuşmayı görmezden gelemez; yan masadaki bir sohbet, aynı yükseklikteki bir uğultudan çok daha fazla dikkat dağıtır. Bu yüzden ofislerde emici yüzeylerin yanında mesafe, perdeleme ve bölgeleme de önemli. Rüzgâr Ofis Katları’nda odaklanma gerektiren işleri telefon kabinlerine ve sessiz kütüphaneye ayırdık; açık alanlar ise canlı kalabiliyor.

Akustik malzemeler artık yalnızca beyaz delikli tavan karolarından ibaret değil. Ahşap yünü paneller, mikro delikli ahşap kaplamalar, yün keçe, kalın perdeler, dolu kitap rafları ve hatta bitkiler sesi emer ya da dağıtır. Bir kütüphanede en iyi akustik eleman kitapların kendisidir. Tasarımcı olarak bizim görevimiz bu malzemeleri teknik bir ek gibi değil, mekânın dilinin bir parçası olarak kullanmak; ziyaretçi onları akustik eleman olarak değil, malzeme olarak görmeli.

Ses yalnızca bir mekânın içinde değil, mekânlar arasında da yolculuk eder. Konut projelerinde döşemelerden geçen darbe sesi, tesisat borularının uğultusu ve ortak duvarlardan gelen konuşmalar komşuluk ilişkilerini doğrudan etkiler. Liman Konutları’nda yüzer şap, akustik bağlantılı tesisat askıları ve daireler arasında çift duvar kullandık. Bunlar görünmeyen kararlar, ama bir yapıda yaşayanların günlük huzurunu belirleyen kararlar.